İslam ekonomisinin temelinde “paranın kendisinin bir mal olmadığı, sadece bir değişim aracı olduğu” ilkesi yatar. Bu yüzden para, ancak bir emekle veya bir varlıkla birleştiğinde değer üretir. İşte bu birleşimin iki ana hukuki formu:
1. Mudarabe (Emek-Sermaye Ortaklığı)
Mudarabe, bir tarafın sermayesini (Rabbü’l-mal), diğer tarafın ise emeğini ve uzmanlığını (Mudarib) ortaya koyduğu bir ortaklık türüdür.
- Sistem Nasıl İşler? Banka veya yatırımcı parayı verir, girişimci ise işi yönetir. Elde edilen kâr, başlangıçta anlaşılan oranlarda paylaşılır.
- Zarar Durumu: Eğer iş zarar ederse, sermaye sahibi parasını kaybeder; girişimci ise o iş için harcadığı emeğini ve zamanını kaybetmiş olur (girişimciye kasıtlı bir kusuru yoksa borç çıkarılamaz).
- Günümüzdeki Karşılığı: Katılım bankalarındaki “Katılma Hesapları” aslında birer Mudarabe sözleşmesidir. Siz parayı verirsiniz (sermaye sahibi), banka ise bu parayı ticaretle işletir (emek sahibi).
2. Muşareke (Kâr-Zarar Ortaklığı)
Muşareke, iki veya daha fazla tarafın hem sermaye hem de emek koyarak bir işe ortak olmalarıdır. Mudarabe’den farkı, her iki tarafın da sermaye riskine girmesidir.
- Sistem Nasıl İşler? Taraflar sermaye oranlarına göre değil, serbestçe belirledikleri oranlarda kârı paylaşabilirler. Ancak zarar, kural olarak her zaman sermaye payları oranında bölüştürülür.
- Azalan Muşareke (Diminishing Musharaka): Bu, özellikle faizsiz konut finansmanında devrimsel bir modeldir. Banka ve müşteri bir evi ortak alır. Müşteri evde oturduğu için bankanın payına düşen kısım için kira öder, aynı zamanda her ay bankanın hissesini satın alır. Sonunda evin tamamı müşterinin olur.
- Günümüzdeki Karşılığı: Risk sermayesi (Venture Capital) ve Melek Yatırımcılık modelleri, Muşareke ile büyük benzerlikler taşır.
Mudarabe ve Muşareke Arasındaki Farklar
| Özellik | Mudarabe | Muşareke |
| Sermaye | Tek taraftan (Sermaye sahibi) | Tüm ortaklardan |
| Yönetim | Sadece emek sahibinde (Mudarib) | Tüm ortaklar yönetime katılabilir |
| Zarar Paylaşımı | Sadece sermaye sahibi maddi zarar eder | Sermaye oranına göre tüm ortaklar paylaşır |
| Kâr Paylaşımı | Önceden belirlenen oranlarda | Önceden belirlenen oranlarda |
Kar Payı Hesaplama Hakkında Daha Detaylı Bilgi İçin Tıklayınız.