Son zamanlarda katılım finansman modeli ile çalışan çok sayıda kurumun bol bol reklam yapmasıyla birlikte ev ve araba alacaklar için bu kurumlar öne çıkmaya başladı. Katılım Finansman Modeli ile birlikte akılda bir sürü soru da doğal olarak oluştu. Markalar ünlü isimlerle birlikte yaptıkları kampanyalarla bu soruların bazılarına cevap verse de biz Faizsizler.com olarak size en çok sorulan soruların cevaplarını vererek daha uygun tercihler yapmanızı sağlamayı hedefliyoruz.
1. Katılım bankaları ile klasik bankalar arasındaki fark sadece “isim” mi?
Hayır. Temel fark işlemin hukuki niteliğindedir. Klasik bankalar “parayı kiraya verir” (faiz), katılım finans kuruluşları ise “bir malı satın alıp satar” veya “bir işe ortak olur” (ticaret). Katılım finansında finansman somut bir varlığa (ev, araba, hammadde) dayanmak zorundadır.
2. Kâr payı oranları neden faiz oranlarına bu kadar yakın seyrediyor?
Katılım bankaları da klasik bankalarla aynı piyasa koşullarında (enflasyon, döviz kuru, emtia fiyatları) faaliyet gösterir. Finanse edilen malların (konut, araç) fiyat artış hızı ve piyasadaki kârlılık oranları genel ekonomik dengelerle paralel gittiği için, sonuçlar birbirine yakın çıkar. Ancak kazanç yolu fıkhi olarak tamamen farklıdır.
3. Katılım bankasında param batabilir mi? “Zarara ortaklık” ne anlama geliyor?
Sistemin faizsiz olabilmesi için teorik olarak zarar ihtimali mevcuttur. Eğer bankanın fonları değerlendirdiği projeler zarar ederse, bu zarar kâr paylaşım oranları nispetinde hesaba yansır. Ancak bankalar, riski binlerce farklı projeye dağıttıkları (havuz sistemi) ve profesyonel risk yönetimi yaptıkları için anapara kaybı pratikte çok nadir görülen bir durumdur.
4. Banka eline para vermiyorsa evi/arabayı nasıl alıyorum?
Buna Murabaha denir. Siz alacağınız evi belirlersiniz, banka bu evi satıcıdan nakit olarak satın alır ve üzerine bir kâr payı ekleyerek size vadeli olarak satar. Borcunuz bankaya olur ama banka size nakit para değil, mülkiyeti devredilen bir varlık sunmuş olur.
5. Vadeden önce borcumu kapatırsam indirim yapılır mı?
Katılım finans ilkelerine göre, başlangıçta belirlenen satış fiyatı sabittir. Ancak kurumlar, erken ödeme yapan müşterilerine “teberru” (bağış/ikram) mahiyetinde bir indirim yapabilirler. Bu, sözleşmede zorunlu bir madde olarak yer almaz ama uygulamada müşteri memnuniyeti için yapılır.
6. Kredi kartı faizsiz olabilir mi?
Katılım bankalarının sunduğu kredi kartlarında (örneğin Sağlam Kart, Miles & Smiles vb.) nakit avans çekimi genellikle yoktur veya sadece masraf karşılığıdır. Alışverişlerde ise taksit imkanı sunulur. Eğer borç zamanında ödenmezse “gecikme faizi” yerine, hayır kurumlarına bağışlanmak üzere “gecikme cezası” veya fon maliyeti uygulanır.
7. Katılım bankaları parayı nerede işletiyor?
Paralar; helal sertifikalı gıda, inşaat, sanayi, teknoloji gibi reel sektör alanlarında, sukuk (kira sertifikası) alımlarında ve katılım endeksine uygun hisse senetlerinde değerlendirilir. Alkol, kumar, domuz eti veya faizli finans gibi alanlara yatırım yapılması kesinlikle yasaktır.
8. Katılım bankalarındaki mevduat devlet güvencesinde mi?
Evet. Tıpkı klasik bankalarda olduğu gibi, katılım bankalarındaki gerçek kişilere ait tasarruf mevduatı ve katılma hesaplarının 650.000 TL’ye kadar olan kısmı Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) güvencesi altındadır.
9. Gecikme cezası (temerrüt) faiz değil mi?
Katılım bankaları, ödemesini geciktiren müşteriden bir ceza tahsil edebilir. Ancak bu tutarın bankanın kâr hanesine yazılması fıkhen tartışmalı olduğu için, çoğu banka bu geliri kendi bünyesinde tutmaz; sosyal sorumluluk projelerinde veya hayır işlerinde kullanır.
10. “Danışma Kurulu” ne iş yapar?
Her katılım bankasının bünyesinde, işlemlerin İslam iktisadı ilkelerine uygunluğunu denetleyen bağımsız fıkıh uzmanlarından oluşan bir heyet bulunur. Bankanın çıkardığı her yeni ürün veya kampanya bu kuruldan “icazet” (onay) almak zorundadır.
